WWW.NAUKA.X-PDF.RU
- , ,
 


 >>  - , , .
Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |   ...   | 12 |

(1941-1945-c ) Azrbaycan Respublikas Thsi Nazirinin 09.12.2014-c il tarixli 1246 li mri il apa tvsiy ...

-- [ 1 ] --

(1941-1945-c )

Azrbaycan Respublikas Thsi

Nazirinin 09.12.2014-c il tarixli

1246 li mri il apa tvsiy olunmudur.

Bak Mtrcim

1941-1945- 70



: .. ,

- , : .. , - . , , : .. , - , : .. , - , .. , , ( ). (1941-1945- ). . : t, 2015. 272 .

1941-1945- , . . , , , .

29., 2015

C

QAZAXISTAN

FSL. qtisadiyyat illrd

I FSL. c

Moskva dyd

Leninqradn mdafisind

Stalinqrad dyd. ,

Partizan dylrind v antifaist mqavimt hrkatnda

. , , c c .... 4

Elm

dbiyyat

ncsnt

.

y ...........

II FSL. Dvlt srhddinin mhafizsi

II .

I .

i

.........

.

.

.

,

y

. c

f

b

-

. c c

. edilmi

ZBKSTAN





..............

. .

. .

y

. y mharib illrind

-

. c

, y ...

. c

. c.2

c

Tvsiy olunan

Son dvrlrd trk xalqlarnn tarixinin tdqiqi ynmnd byk irlilyilr mahid olunur. Xsusil, trk xalqlarnn tarixinin aradrlmasna diqqt artmaqdadr.

1941 . 4 : 1- (1941-1945), 2- . (1946-1955), 3- - (1956) 1991- , 4- (1991- ) .

i .., -.., .., .. , .., .. , .1 , - - . , , .

. . 1939-1945 . 12 , 1933-1945 , , .

20, 30, 40, 50, 60 65 .

.

- b . . r .

.

- , , .. . ., 1944; .. ! ! . ., 1942; . . , 1943; . . ., 1945; .. . ., 1942; .. . ., 1942; .. . ., 1943;

. . , - - , , - y . b ,, . - . . , vsaitd , .

1941-1945- , . . , , , .

   

Qazaxstan Respublikasnn Dvlt bayra v Dvlt gerbi Prezident: Nursultn Nazarbayev Ba nazir: Krim Msimov Qazaxstan Respubikasnn prezidenti Nursultan Nazarbayev - 2.724.900 km -17.187.000 (1 2014) - - (609.000 ), (439.000 ) -- (6398 ) -qazax dili - rus dili - rsmi dil - - () - - , , , ,

25 - 1-2 - 8 - 22 - 1 - 9 - 30 - 16 -

   

(1992-2006 .) - , , .

- , ,

   

- (1992-2006 .) : 19 - ! .

.

, , .

   

Qazaxstann mharib dvr tarixnasl xeyli zngindir. prosesind birbaa olmasa da, tdqiqat srlrin istinadn Qazaxstan KP MK artiya arixi nstitutunun SSR Mdafi Nazirliyinin arxiv materiallarndan, Moskva dy v Leninqradn mhasirsi il bal sndlr toplusundan, arxa cbh il n cbh laqsin dair oxlu faktlar toplanm qzet (Pravda, Kazaxstanskaya ravda, zvestiya, Mest aroda) v jurnallardan (Peterburq arixi, Sovet ttifaq KP-nn tarixi problemlri, Qazaxstan oleviki, Yeni v n yeni tarix, Yeni Dnya) istifad .

nblr irisind ayr-ayr dylrl bal sndlr toplu diqqt . Leninqrad hrinin blokadas il bal sndlr toplusu (10 iyul 1941-ci ildn 1944-c ilin 9 avqustuna kimi hadislr), iri hcmli mliyyatlar, dylr rhbrlik edn hrbi rhbrlr bard geni mlumatlar . hasird olan hri v q vilaytin ial edilmi hisssindki rait, hrin mdafisi urunda dylrd itirak edn qazaxstanl sgrdn tutmu, ali rtbli hrbiy qdr xslr haqqnda mlumatlar .

Moskva altnda dy. Xronika, faktlar v xsiyytlr adl iki kitabdan ibart toplu . oplunun 1-ci kitab (30.09.1941-20.04.1942) Moskva dy gedi izlmk baxmdan olduqca dyrlidir. eneral-mayor Panfilovun, sonradan onun adn alm 8-ci diviziyann , 30-dn dys Sovet ttifaq hrman ad il tltif olun Qazaxstan tarixinin n rfli shiflrindn biri .

kinci Dnya haribsi v onun 1941-1945-i tarixi bir sra mumildirici srlrd . vrn ictimai-siyasi hyat bu srlrin mumi mzmununa ciddi tsir gstrmidir. Hmin srlrd faizm zrind qlbnin tmin edilmsind ittifaqn trkibin daxil olan respublikalarn, o cmldn Qazaxstann rolu problemi kifayt qdr aradrlsa da, bir sra hqiqtlr tarixi tdqiqatlardan knarda qalmdr. mumiyytl, aparlan tdqiqatlar 3 qrupda cmldirmk olar. Birinci qrupa II Dnya haribsi il bal yazlan mumi tdqiqatlar v toplular . kinci qrup srlr deportasiyalar, xsusil d almanlarn imperiyann hdudlarna krlmsi il bal tdqiqatlar daxil etmk olar. nc qrup srlr Qazaxstann II Dnya haribsind itirak, iqtisadi baza kimi oynad rol, Qazaxstan qadnlarnn n .

Kuzembayul Amanjol v Abil Erkinin redaktorluu il 2006-c ild nr ediln ali mktblr n drslik 2. 21 fsildn ibart kitabn 18-ci fslind Qazaxstann mharib rfsindki vziyyti, mharibd itirak mharib sonra lkdki rait bard mlumat .

V.Murmatsevann 1979-cu ild nr 3 mharib illrind qadnlarn arxa cbhdki faliyytindn bhs . kii halisinin byk hisssinin cbhy sfrbr olunduu Qazaxstanda snaye v knd tsrrfat mhsullar istehsal, cbhd qadnlarn oynad rol geni tsvir edilmidir. Lakin, , tlblri gzlnilmi, qadnlarn v gnclrin myindn istifad qadn v gnclrin sovetlr olan kimi , istismara brat qazandrma .

XX srin 50-ci illrinin ikinci yarsnadk sovet tarixnaslnda harib illrind milli mnasibtlr xsusi srlr . Mharib il bal yazlan srlrin sas konsepsiyas SSR xalqlarnn sarslmaz, byk dostluu . xalqlarn deportasiyas, milli-azadlq hrkat, antisemitizm v baqa bu kimi problemlr , . 90-c illrd v XXI srin vvlrind yazlm srlrd .

clb Qazaxstanda polyaklarn tarixindn (1936-1956) adlanan sndlr toplus .

II Dnya mharibsi Ukrayna SSR-dn (sasn Qrbi Ukraynadan) deportasiya edilmi polyaklarn vziyyti, Qazaxstanda hrbi birliklrin formaladrlmas xatirlr vardr. imali Qazaxstanda mskunladrlm polyaklarn vziyyti, 1936, 1938 v 1940-1941-ci illrd Qazaxstana polyak axn dyiikliklr izlmk baxmdan hmiyyt ksb edir.

Rusiya almanlar tarixi sndlrd (1763-1992) adl IV fsli almanlarn 1936,1937-1941-ci l deportasiyalar, Qazaxstanda polyaklarla birg mk clb olunaraq etbrsz xalq ad altnda istismar edilmlri, ar mit hyatlar bard maraql . lmanlarn4 v 2 ., .. : . 8- . . ./: , 2006, 350 . 3 .. . .: , 1979, 293 .

4

. - (1944-1945 .).. . . . . -, 1972, 24 .; .. 1941-1956 . -:

-, 2001, 376 c.; : 70 : 3- - . , 26-28 2011 . .: , 2011, 920 c.

btvlkd Stalin deportasiyasna mruz qalm digr xalqlarn nmayndlrinin Qazaxstandak hyat, mit, mk ordularndak faliyyti, mskunladrlmalar v yerli hali il mnasibtlri bard geni tdqiqatlar aparlmdr5.

Mharib illrind azaxstan Moskvadan Berlin qdr ayr-ayr dylrd itirak, Qazaxstann cbh n iqtisadi baza kimi oynad rol ..Abievin Qazaxstan sosialist vtninin mdafisind adl sri 6. , iqtisadi baxmdan rqmlrd iirtmlr, - msllrin mbalili tsvirin geni yer verilmidir.

, .Kozbayevin Byk tn haribsind sovet arxa cbhsi .

, 1941-1945- . 3,5 , 52 , 7,8 , 10, 8 .7 , . - .. , .. .. .8 .9 .. , 150- .. . , .. .10 5 ( ) // . . . . , 2007, 4 (48).; 1928-1953 . / . .., .., .. : , 2005, 904 .

6 .. c . -: , 1969, 357 c.

7 .. , .. , .. . ( 1945 .) ., 19 8 ... ( 1941-1945 .). / . . . -,

1963.. ; ... 1941-1945 . , 1958, . 305-307; , . -, 1969, .337-346; ... ( 1941-1945 .). / : . -, 1963, . 454, 455; 9 1941-1945 . .

, .2, -, 1967; - .

.1,2.-, 1958 10 .. . . ., 1966; .. . . ., 1961; .. . . / : . -, 1966, .

277-333; .. . : - .

-, 1965;

. ., . , . , . . 11. , .

, , .

11 .. ( ). -, 1966; . . . ., 1968; . . . -, 1970;

.. . -, 1961; .. . ., 19

   

aist Almaniyas haribnin vvllrind SSR 40%-dn yaad, ittifaqn uqun 68%, polad 58%, alminium 60 %, taxl 38%, da kmr 63%-nn yerldiyi mhm iqtisadi rayonlar ial edi12. Bel bir raitd da kmr, neft, lvan v qara metallar, knd tsrrfat v manqayrma mhsullarnn istehsal zr Qazaxstann hmiyyti artd.

nayenin hrbildirilmsi dyiikliklr , yenili tkilinin yeni formalarn i. Kadr tmi problemlr yarand ikintisin yeni balanan Ust-Kamenoqorsk Hidroeletrik Stansiyas, Byk Cezqazqan, Qzl Ordu tikililri, Akmola-Pavlodar dmir yolu v baqa k inas dayandrld. Hrbi vziyyt SSR-nin regionlar arasnda vvllr brqrar edilmi iqtisadi sistemi dyidirdi. haribyqdr Qazaxstan snayesi SSR-nin mrkzi v cnubi-qrb rayonlarndan maddi-texniki alrdsa, mharib il laqdar bir ox rayonlarla laqlr pozuldu v getdikc tamamil ksildi. Bununla laqdar olaraq yerli manqayrma bazasnn yaradlmasna ehtiyac yarand.

nayenin hrbildirilmsi problemlri n bir ne proqram qbul etdi. 1941-ci il avqustun 7-d edilmi mssislrin yerldirilmsinin nizama salnmas haqqnda v 1941ci il 29- Volqa, Ural, Sibir, Asiya v Qazaxstana edilmi zavodlarn qrafiki haqqnda qbul edildi13. hyata keir n qrb rayonlarndan y edilmi bir ox mssislrin faliyytini nizama salmaq, yenilrini tikmk mssislri ii qvvsi il tmin etmk, istehsaln hrtrfli kild genilndirilmsi tlb olundu.

1941-ci il 25- Qazaxsta KP -nn V plenumu keirildi.

Plenum partiya, komsomol v sovet orqanlarndan i sisteminin yenidn qurulmasn v hr bir potensial dmn zrind qlby hesablanmasn tlb etdi. 1941-ci il 14- Qazaxstan MK v XKS Xalq tsrrfat plan layihsi haqqnda v 1942-ci il n dvlt bdcsi layihsinin tsdiqi haqqnda qrar qbul ed. respublika snaye istesalnn hcmini 19% nzr tutul, nayey ayrlan bdc xrclri 12 http://www.kimep. kz/ .. - 19201950- : , , . :

, 1996, 336 ., .141 1942-ci ild iki df artd. i qvvsinin azl il bal problemlr .

, hariby qdr - iqtisadi siyastd mumittifaq zr vahid xalq tsrrfat plannn yaradlmas mqsdil mk blgs hyata keirilirdi. Bununla laqdar olaraq iqtisadi rayonlarn ixtsasladrlmas . , Qazaxstanda metal emal snayesinin inkiafna diqqt . Respublika SSR mkannda quruun istehsal zr birinci, mis istehsal zr ikinci, da kmr v neft istehsalna gr nc yeri tuturdu. lk yerlrd mssislrin qurulmasna baland. kinci addm olaraq mdnlr, axtalar, neft mssislri v digr obyektlr SSRnin manqayrma mrkzinin tmin edilmsind istifad baland.

Respublikada iri kapital tikinti obyektlri, lvan v qara metallurgiyann, da kmr snayesinin, elektroenergetikann inkiaf geniln. Mharib illrind Qazaxstanda qara metallurgiyann ncl olan Aktobin dmir ridilmsi zavodu, Jezdinski marqans mdni i dd. 1942-ci ilin iyununda Jezdinski marqans mdnlri srtl qurularaq faliyyt balad15. Artq 1942-ci ild Qazaxstan Uralla birg snaye mhsullarnn sas istehsalsna, qara v lvan metallurgiyann, da kmr v neft, cbh n silah v hrbi texnika istehsalnn sas mrkzin evrildi.

hariby qdr marqansn sas istehsals Ukrayna v Cnubi Qafqaz idi, lakin mharib illrind bu funksiyan Ural v Qazaxstan icra etmy balad. SSR EA-nn Qazaxstan filialnn eologiya nstitutunun direktoru K..Satpayev trfindn Jezdinski marqans mdnlri . Tekeli quruun-sink, Ust-Kamenoqorsk sink kombinat v baqa tikililr faliyyt balad17. Qazaxstandak xammal dyrlndirrk yanacaq-energetika v metallugiya komplekslrinin inkiafna kapital qoyuluu ynldildi. Nticd, 1945-ci ild 1940-ci ill mqayisd snaye mhsullarnn istehsal 37%, da kmr istehsal 1,7 df .

harib zaman da kmr tkc yanacaq deyildi, hm d tanklar, silahlar, sursatlar demk...18 SSR XKS v K (b) P MK 1942-ci il 3- Qaraqanda hvzsind da kmr snayesinin faliyytini yaxladrmaq n qrar qbul edi.

Mhariby qdr Qaraqanda da kmr hvzsind 3-c mumittifaq da kmr buxarxanas yaradlm. Qazaxstan da kmr il yz min ton qara v lvan metallar ridilirdi. Qazaxstann n iri lvan metallurgi . c . -: , 1969, 357 c., 15 . 1941 1945: . . . : , 1985, 3 c., .

16 .. . : - , 1985, 494 ., .180-182 . : , 1966, 624 ., .207 , 1942. 26 ya mssissi-Balxa mis-uqun ritm v imknt quruun zavodu tamamil Qazaxstan da kmr il qidalanrd.

Cbhnin yksk keyfiyytli yanacaq, srtk v digr neft mhsullar il tmin edilmsind Qazaxstan neft snayesi mhm yer tuturdu. eft yataqlarnn akar edilib istismar msind Azrbaycan neftilri rol d. Azrbaycan neftilri Ural, Perm, Komi, Trkmnistan, Grcstan, Baqrdstan, Volqa v Ural arasndak rayonlarda olduu kimi, Qazaxstanda da yeni neft bazas olan kinci Bak da kfiyyat-axtar ilrindn tutmu neftin istismar v emalna qdr bilavasit itirak edrk hrtrfli yardm gstrdilr.19 Mharib dvrd , clndirilmi i . saat dzlmz hdd atrd. Mhndis-texniki iilr v ixtisasl fhllr sfrbrliy alnd n 1941-ci il avqust aynda Balxa mis-uqun ritm zavodunun tmir-mexanika sexi geni hcmli sifari ald azan-qaynaq blmsinin ustas Zeynul Abdrrhmanov iki sutka qazanxanan trk etmmidi. zavodun mexaniki 16 saat dayanmadan , Bukreyev 24 saat dayanmadan soban ixt il doldurmudu20. 2-3 r. Alma-Ata ar manqayrma zavodu Gerasimov gndlik tapr 500-570%, Alma-Ata elektrotexnika zavodunun komsomolusu Berdusov 600-650%, avtomexanika emalatxanasnn ilingri S.Rojkov 620% 21. Qazaxstan Qaraqanda da kmr tresti, Acay polimtal kombinat, Leninoqorski quruun v rt mis-uqun ritm zavodu, Qazaxstan qzl, May-kain qzl mssislr birliyi cbhni snaye mhsullar il tmin edilmsind mhm xidmt gstrdilr.

Btn lkd olduu kimi, respublikada da cbhnin qvardiya briqadas, sexi, zavodu v fabriki adn almaq urunda hrkat geni vst ald. lk olaraq bu ada Qazaxstanda Kounqrad mdnlrinin kollektivi, Kosqal snayesi, Alma-Ata fabriki, araqanda da-mdnlri zavodu . Tkc rqi Qazaxstanda 35 briqada qvardiya v cbh briqada adn ald. lvan metallurgiyada arxa cbh qvardiyas adna 16089 nfr layiq grld.22 1941-ci ild Respublikada quruun v mis istehsal 1940-ci ill mqayisd daha da . 1941-ci ilin ikinci yarsnda Qaraqanda hvzsind da kmr istehsal ilk yarmillikl mqayisd 17% . Qaraqanda da kmr iilri 4 il rzind 34 milyon ton vermy oldular. Ural-Emba neft 19 Azrbaycan tarixi. Yeddi cildd. VI cild (1920-1941-ci illr). Bak: Elm, 2008, 568 s., .262 .. . : - , 1985, 494 ., .183 . , 1944, 1 22 . c . -: , 1969, 357 c., .

istehsal rayonu mssislrind neft istehsal 2 df artd. espublika 1941-ci ild 1940-ci ildn 24,4 % ox neft ver.

Qazaxstan zhmtkelri alman-faist qounlarn darmadan etmk n cbhy 16 ealon da kmr, 1430 ton neft, 1500 ton filiz, 125 ton lvan metal, 15 vaqon dy sursat gndrdilr. 1942-ci ilin iyun-iyul aylarnda Qazaxstan molibden fabriki, Balxa hidrokorpusunun mis-uqun ritm zavodu, Cezkazqan mis-uqun ritm zavodu, Uspenski mdnlri, Kulsara neft mssissi, Alm-ta ar manqayrma zavodu, Qaraqanda v Aktubin t kombinat, Alma-Ata ttn v mahud fabriki mmittifaq sosiali srasna daxil oldular 24. Snaye mssislri Dvlt Mdafi Komitsinin Qrmz Bayra il mkafatlandrld.

1942-ci ild Qazaxstan mis filizi 1941-ci ill mqayisd genilndirrk misin sas istehsalsna evrdi25. 1942-ci ilin sonunda Qazaxstan mumittifaq quruun istehsalnn sas hisssini vermkl yana, da kmrn 12%-ni (18% kokslam), t-sd v balq snayesinin 10%-ni verirdi26.

Mharib zlrl metallurq, da-mdn iisi lvan metallurgiya zr sosiali . Leninoqor quruun istehsal zavodu Qazaxstann n yax metallurgiya zavodu, Zryanovski znginldirici fabriki Qazaxstann n yax znginldirici fabriki adna layiq grld.

Mharib qadn myi il yana gnclrin myindn istifadni zruri edi. 1942-ci ild 25 yaadk gnclr manqayrma snayesind 48,2%, da kmr snayesind 42,5%, tikintid 31,7% tkil edirdi. 1942-ci ilin sonunda Qazaxstan mssislrind 301, 1944-c il dekabrn 30-da 2224 briqada var idi. - - . Alma-Ata yngl snayed 27, ar manqayrma zavodunda 81, elektrotexnika zavodunda 21, 3-li mexaniki zavodda 24 . Da kmr istehsalnda 300 gnc briqada faliyyt gstrirdi.

Qazaxstan K(b)P MK-nn 1941-ci ilin 25-27 iyununda keiriln plenumunda partiya, sovet, hmkarlar ittifaq v tsrrfat orqanlarnda txirsalnmadan istehsal sahlri zr tlim kemsin balan, cbhy gedn kiilrin drhal v tlb etdi. 1941-ci ilin iyulunda qadnlarn s .., . : . -: , 1977, 204 ., .

24 .. . : - , 1985, 494 ., .188 25 .. 1941 - 1945 . . 205 - 219//

. 10: . . :

. 2, 2003, 285 ., .216 26 .., . : . -: , 1977, 204 ., .157 27 . ., . Gstriln sri. .1 naye mssislrind, blm v tkilatlarda ilmsinin qaydalar il bal proqram qbul olundu28. Qadn myindn istifad istehsalda 30%-dn 51%qalxd. Mharibnin sonunda Qazaxstan snayesind mumi ii qvvsinin 48%-ni, ikintid 36%-ni, nqliyyatda 39%-n . Qaraqanda da kmr hvzsind qadnlar 30,3%,29 Emba neft snaye mssissind 42,5% tkil edirdi30.

. Pravda qzeti , Qazaxlar cbhd yax vuruurdular, onlarn atalar, analar, qadnlar arxa cbh n yax ilyirdi. Qazaxstan z torpann znginliklrini, dalarnn btn srvtlrini cbh n gndrirdi. , ovet dbiyyatnda bu sovetlrin uuru kimi dyrlndirils d, slind hmin dvrd vziyytin n qdr acnacaql olduunu v ilmk hququ olmayan uaqlarn myin vtnin xilas v alman faistlrinin mhvi ar altnda olunduunu grrk.

, .

1941-ci ilin iyulundan 1942-ci il fevraln 15- kimi 110, 1942-ci ilin oktyabrn 6- 142 mssis krld31, lknin qrb regionlarndan 532506 nfr ii32 v 1600 mhndis-texnik y olundu. Respublikann mxtlif hrlrind Alma-taya Luqanski ar manqayrma zavodu, Semipalatinsk Kiyev, Azov v Artyom ayaqqab fabriki, Akmolaya Orexovski tmir zavodu, mknt Voronejsk top qunda tmiri zavodu, Aktobey rentgen aparatlar zavodu v . y edil. y mssislrin say 150- onlarn 107-si 1942-ci ilin payz aynn ortalarnda srbst kild faliyyt balad33. 308 snaye obyekti Asiya v Qazaxstanda yerldirildi.

y yeni snaye obyektlrinin tiki davam etdi. Mharibnin ilk yarmilind Qazaxstanda 25 mdn, axta, 11 qara v lvan metallurgiya emal fabriki, 17 yeni kmr axtas, 3 neft snaye mssissi, Karaqanda SES, Tkli kombinatnn ES, Petropavlovsk, Kustanay, Quryev, Pavlodar ES, Quryevd 4 yeni neft snayesi v neft emal zavodu ina edildi. 1942-ci ilin .. . : , 1979, 293 ., .27-28 29 . : , 1966, 624 ., .

30 , .

, .206 32 ., .. : . 8- . . . / : , 2006, 350 ., .305 http://www.kimep. kz/ 34 . .

: , 1945, 48 ., .21 dekabrnda 100-dn ox obyekt faliyyt balad35. harib illrd manqayrma, lvan v qara metallurgiya, kimya snayesi, neft v da kmr snayesi yeni inkiaf yoluna qdm qoydu.

Dmir yollarnn tikiii davam etdi. 1942-43-c illrd Makat-Orsk v Akmola-Maqnitoqorsk xtlrinin qurulmas baa atdrld. Respublika mis 35%, quruun istehsalnn 85 %, molibdenin 60 faizini, polimetal filizinin 79 faiz qdrini vermy balad37. Y ntic ld edilmsind B.Aymuxanov, B.smaqulov, V.Dementyuk, A.Kazanova, D.A.Kasx, D.A.Kunayev, M.A.Lukyanov, A.Sofin, A.M. Sirazutdinov, Q.Xaydin mhndis, texnik v , onlarn agirdlri v ardcllar mhm rol oynad.

y edilmi metal emal v manqayrma mssislri mina v mrmi, bomba v torpeda, odsaan, radiostansiya v digr nv silah v hrbi texnika istehsal edn mssislr Qazaxstanda manqayrma snayesinin inkiafn . 1941-44-c illrd Qazaxstanda 78000 kv m. stehsalat sahsi ina edildi. Snaye mssislrinin say respublikada 1940-ci ill mqayisd 1944-c ild 460-a qdr artd38. Metal emal v manqayrma snaye mhsullarnn istehsal 1940-ci ild 16 faizdn 1945-ci ild 35 faiz . Qazaxstan iqtisadiyyatnn mhm snaye kompleksi-qara metallurgiya v manqayrma inkiaf .

Dmir yol xtlrinin salnmas vziyyti xeyli ynglldirdi. Mharib illrind a 1631 km dmir yolu v 449 km mssislr osse yolu istifady verildi. Onlarn arasnda Karatau da-kimya v Tkli quruun-sink kombinatlarn Trkstan-Sibir dmir yolu il birldir Taraz-olaktau, Akatau volfram kombinatn Qaraqanda dmir yolu il birldir Mrkzi Qazaxstandak Aqadr-Akatau osse yolu, TaldkrqanTekeli xsusi hmiyyt ksb edirdi.

1942-ci ild Atrau-Kandqa dmir yol xtti istifady verildi v 1944c ild bu yol Orska qdr davam etdirildi. 1940-ci ill mqayisd 1945-ci ild dmiryol xtti il yklrin danmas 30% art. mir yol xtlrinin kilmsi Qazaxstan etibarl arxa cbh .40 35 ., . : . -: , 1977, 204 ., .307 36 - / . ., ., . -: 1988, 167 c., .

.. . : i, 2007, 224 c., .183; . .

. : , 1985, 255., .36 38 1941-1945: . . . . . . (: . . , . . (. . .), . . (. ) ).

: , 1985, 832 ., .

39 .. . : i, 2007, 224 c.,.183 40 : . . . . : -, 2009, 432 c.,.316Mharib dvrnd yngl v yeyinti snayesi mssislri iini mharib tlblrin uyun qurdu.

Mharibnin vvlrind SSR-nin mhm knd tsrrfat rayonlarn itirmsi nd tsrrfatnda iilrin mk raitini kskin kild dyidi. adrlarla bal problem . Kiilrin hrbi xidmt qadnlar v gnclr .

Mharibnin sonuna yaxn qadnlarn snayedki 50%, yngl v yeyintid 80-90%, ii qvvsinin 35-40 faizini tkil edirdi.

Qazaxstan knd zhmtkelri mharib illrind cbh n 5829000 ton taxl, 734000 ton t v digr qida v xammal mhsullar gndrdilr.

Yngl snayenin hcmi 77% genilndi, t v sd mhsullar 30%- qdr artd. () P - 21 1943- 1943-44-c illrd y 500 min badan ox geri qaytarld.42 41 . . (1941-1945 .) / . -: P, 1971, 351 .

42 : t t , . . ,1930-1954, .485-4

   

digr sovet respublikalar kimi mstqil xarici siyast yeri, hr hans beynlxalq mqavil balamaq imkanndan tamamil mhrum olduqlarndan mnasibtd Almaniyann planlar birmnal deyildi. SSR zrind qlbdn sonra Mrkzi Asiya hdudlarnda v Cnubi Qazaxstanda Byk Trkstan reyxskomissarl formaladrmaq, mrkzi, imali v imal-rqi Qazaxstan rayonlar snaye vilaytlri ukrayna, belarus, polyak, macar v rqi Avropann digr xalqlarnn mskunladrlmas nzrd tutulu.

Hitlerilrin iallq planlarna gr trk xalqlar yaayan razilrd Almaniyadan asl olacaq Byk Trkstan dvlti yaradlmal, imali v Cnubi Azrbaycan, Orta Asiya, Baqrdstan, Tatarstan, Krm, imali Qafqaz, Qrbi in v fqanstan bu dvltin trkibin daxil olmal idi. Bu mqsdl ayr-ayr legionlar yaradlmd. Btvlkd, 1942-ci ilin fevralnda Polada yaradlan rq legionlar qounlarndan-53 batalyondan 14rkstan batalyonu idi v trkibind 850 nfr . Dylr zaman onlarn bir hisssi hlak oldu. Bir hisssi is almanlarn uursuzlua dar olmas il ya partizanlara qouldu, yaxud da sovet qounlar sralarna kedilr. haribnin nasistlri . Nasist hkmti qeyri-rus xalqlara znidar vd etmsi v onlardan Moskvaya qar mbarizd istifad etmk istniln nticni vermdi.

Hrbi uursuzluqdan xilas olmaq n Stalin hkmti , t .

1943-c ild SSR zr mslmanlarn dini idariliyi il mul olan 4 mstqil mrkzdn biri Dakndd yarad. Asiya v Qazaxstan zr dini ilrl mul idi.43 Btn dbi v yaradclq formalar hrbildirildi. Milli v vtnprvrlik dyrlrin tblii yolu il mharibnin gedid SSR-dki xalqlarn milli-azadlq marizsinin tarixini v onun qhrmanlar il bal tdqiqatlar genilndirmkl dyiikliy nail olma .

1941-ci il 13- DMK Orta-Asiya Hrbi Dairsi hdudlarnda hrbi hisslrin formaladrlmas il bal qrar qbul etdi. Bu qrar 43 . ., . . ( ) // . . , 2010. .1(13), 103 c., .30 laqdar Qazaxstan SSR Nazirlr Soveti v Qazaxstan K (b) P MK 1941-ci il 17- Qazaxstan SSR hdudlarnda milli hrbi birlmlr formaladrmaq haqqnda qrar qbul edi. Qazaxstanda 12 atc diviziya, 7 atc briqada, 4 milli diviziya v 2 milli atc briqada, Alma-Atada v AlmaAta vilaytind 316-c atc diviziya formaladrld44. 316-c atc diviziya gstrdiyi cat gr general Panfilovun adna 8-ci qvardiya diviziyas, 38-ci atc diviziya 73-c qvardiya atc diviziyas, 391-ci, 405-ci atc diviziyalar v 39-cu briqada 100-c xsusi atc briqada adlandrld.45 Aktubada v Aktuba vilaytind 312-ci atc diviziya, 100 v 101-ci xsusi atc briqada, Semipalatinskd v Semipalatinsk vilaytind 238-ci atc diviziya formaladrld. Sonralar bu diviziya 30-cu qvardiya diviziyas, 8-ci atc diviziya 74-c dniz atc briqadas, 75-ci dniz atc birqadas is 27-ci qvardiya diviziyas adlandrld.

Cambulda 81, 105, 106-c diviziyalar, Petropavlovskda 314-c atc diviziya, Akmolada 310 v 387-ci atc diviziya, sonralar Kirov adna 72ci qvardiya atc diviziyas adlandrlan 29-cu atc diviziya formaladrld.

imkntd 102-ci atc diviziya, Kustanayd 32-ci ehtiyat atc briqada, 151ci v 152-ci xsusi atc briqada, 13-c ehtiyat alay, 209-cu Zaysanski, 219-cu minaatan, 85-ci top, 662, 991 v 992-ci aviasiya alaylar yaradld.

Mharib illrind Qazaxstandan 1 milyon 870 min nfr 46, xminn 700 min qazaxstanl mk ordusu sralarna sfrbr olundu.

Cbhy 14100 yk v yngl avtomobil, 1500 trtll traktor, 110400 at v 16200 araba gndrildi. Hrbi xidmtlrin gr yz minlrl qazaxstanl medal tltif olundu.

Mharibnin ilk illrind faist ordular Baltikyan razilri, Ukrayna v Belusiyan zbt edrk Moskva Moskvaya yaxnlad. Hmin vaxt (29 sentyabr 1 dyd oktyabr 1941- ) SSR, AB v Byk Brtaniyann itirak il Moskva konfrans keirilirdi. Konfransda Almaniyaya qar mbarizd ittifaq dvltlrinin qvvlrini sfrbr mzakir olundu. 1941-ci ilin hitlerilr Mrkz

ordu qvvlri Moskva istiqamtind irlilmy balad.47 80 diviziya (o cmldn 14 tank v 8 motoatc ) trkibind 1000 tyyar olan 2 hava donanmas dstklyirdi. Demk olar ki, he bir itki il zlmyn dmn qvvlri ktyabr 14- imalda Kalinin hri, cnubda Tula 44 : . . . . . : -, 2009, 432 c., .309 45 . c . -: , 1969, 357 c., .168 46

.. 50 . -:

, 1967, 40 .,.27 47 . , , . 2- . . 1. .: -, 2001. 926 ., .14 vilaytini48, rkzd Borodinonu l keirrk oktyabr 18- Mojayska daxil oldular. Moskva thlk .

Dmn hlledici zrb endirmk v onun mrkz daxil olmasn n gcl orduya v xalqn dstyin ehtiyac duyuldu. ktyabr 19-da paytaxtn mhasir vziyytind olduu elan edildi. Moskvann mdafisinin tkili n li omandanln gstrii il Qrb cbhsin 16-c ordusu trkibind general Panfilovun komandanlq etdiyi 316-c atc diviziya imali-Qrbdn Moskva dyl clb olundu.

Moskva urunda ilk dy 1941-ci oktyabr 14- qrbi Volokolamskn 30 kd ba verdi. Diviziyann ayr-ayr blmlri, xsusil 1075-ci atc alay, o cmldn ba leytenant..Raykinin rhbrliyi altnda olan batalyon hcum zaman dmnin 20-dn artq tankn mhv etdi.

oyabr 16-da alman-faist qounlarnn Moskva zrin ikinci, sas hcum ba. Dmn sovet qvvlrin arxadan zrb rk paytaxt mhasiry almaqla l keirmy alrd. Hitlerilr cnubda Tula, Kaira, Ryazan, Kolomnan, imalda Klin, Solnenoqorsk, Roqaev, Yaxroma Dimitryovu l keirmyi, Moskvaya hcum etmyi planladrrd. Bu mqsdl hitlerilr Mosva istiqamtind 51 diviziya, o cmldn trkibin 1700 tank daxil 14 tank diviziyas v 8 motoatc qvv ldirdi49. , cbhsi hmiyytli stnly nail oldu.50 ank qvvlrinin sas zrbsi Qrb cbhsinin sa cinahna ynldi. Eyni zamanda cnubi-rqi Tulaya Quderiann 2-ci tank ordusu, mrkzi cbhy 4-c ordusu daxil oldu. 1941-ci il noyabrn 16-da faist tank Volokolamsk ossesi boyunca hrkt edrk Moskvaya daxil olmaa ald. Lakin dmn general Panfilovun 316-c atc diviziyasnn, 16-c ordu trkibin daxil olan general L.M.Dovatorun qrupunun v tank briqadasnn kskin mqavimti il zldi. Hitler ordusunun 4-c tank qrupu Volokolamsk ossesi boyunca hrkt edrk sas zrbni 5- v 16-c ordularn mdafisini tkil etdiklri Volokolamskstrinski isitqamtind endirdi. 316-c atc diviziya Volokolamsk ossesini mdafi edirdi. hisslri cbh boyunca 4 diviziyasnn (ikisi eses, ikisi tank) birlmlri hcumunu . Alman-faist birlmlri fasilsiz olaraq diviziyann dy nizamn at altnda saxlamaa alrd. Faistlr Dubosekov isitqamtind sgr rotasn n . , , . 2- . 1. : -, 2001, 926 , .16-17 49 , .61 50 . c . -: , 1969, 357 c., .191 krk 316-c diviziyann 1075-ci atc alaynn 4-c rotasnn vzvodunun mdafi etdiyi mvqelr .

Volokolamsk ossesind panfilovularn faistlrl dylri bard Qrb cbhsi Hrbi urasnn hesabat , Volokolamsk mliyyat zaman 316-c diviziya 1941-ci il oktyabrn 20-27- 3 piyada v 1 tank diviziyasnn hcumunu df etmi, grgin dylr zaman 80- yaxn tank v bir ne piyada batalyon mhv ...51. Alay .V.Karpov, komissar A.L.Muxamedyarov idi52.

Bu tarixi dn itiraklar olan Ananyev N.Y., Bezrodnom.R., Dutov P.D., Yemtsov P.K., Yesibulatov N., Keleynikov D.M., Kosayev A., Klokov V.Q., Koabergenov A., Konkin Q.E., Kryukov A.., Maksimov N.Q., Mitin Q.S., Mitenko N., Moskalenko.V., Natarov.M., Petrenko Q.A., Senqirbayev M., Timofeyev D.F., Trofimov N.., adrin.D., apokov D., emyakin Q.M., epetkov M.A. Ali rbi urann gstrii il Sovet ttifaq Qhrman adna layiq grldlr.53 Dmn hcumunu df etmy mvffq olan Qrb, Kalinin v Cnub-Qrb cbhsinin qounlar 1941-ci il a 6-d ks hcuma kedi. Kalinindn Yelts kimi 800 kilometr msafd yeni qvvlrn kmyi il . Qounlar 3 cbhdn hcum alman-faist ordularna ar zrb endirdi. eneral Qalder 3-c reyxin qsa tarixi rzind n hlledici dn an adlandrd54 ekabrn ortalarnda Qrb cbhsind Moskvan imaldan v cnubdan hd-qorxu altnda saxlayan alman-faist qvvlri darmadan edildi. ekabr 30-da Kaluqa azad . Qrb cbhsi qounlar Ye- . letsi azad Orlov istiqamtind hcuma kedilr.

Kalinin cbhsinin qounlar Kalinin azad e Rjevski istiqamtind hcum etdilr55. 1941-ci il 12- Sovet nformasiya rosu Moskvann mhasirsi v alnmas il bal Hitler planlarnn uursuzlua dar olmas v faist qounlarnn .

Sovet qounlar Roqaevo, Olqovo, Qrmz Tala v onlarla digr yaay mntqsi , bir ne diviziyas tamamil darmadan edildi. Moskvaya zrb endirmk n ynldiln faist tanklar v avtomanlar , 51 . c . -: , 1969, 357 c.,.

53 . , , . 2- . . 1, : -, 2001.

926 ., .151-159 54 . . . . : , 2010, 280 ., .15 .. , 1941-1942 / . - . ; . .

.. . : ,1999, 303 ., .114-115 hlak olmu insanlar, yarallar silahlar y qamaa z qoydular.

   

Moskva urunda dyd 316-c diviziyann xsi heyti qhrmanlq v cat gstrdi. 17- 316-c atc diviziya 8-ci qvardiya diviziyas kimi yenidn formaladrld. iviziya Qrmz Bayraq ordeni il tltif olundu56.

mliyyatlarda diviziya general-leytenant van Vasilyevi Panfilov gstrdi. stedadl srkrd diviziyann formaladrlmasnda, xsi heytin tlim, diviziyann dylr hazrlda qvv v enerji srf etdi. 1941-ci il 18- diviziya komandiri general mayor.V.Panfilov Volokolamsk rayonunun Quseneva kndi yaxnlnda qhrmancasna hlak oldu. 1942-ci lin aprelind ona Sovet ttifaq Qhrman ad verildi v 8-ci qvardiya atc diviziyas onun ad il adlandrld.

Moskva dynd frqlnnlr irisind Sovet ttifaq Qhrman qazax Malik Qabdullin d vard58. 1941-ci il oktyabrn 1-d hitlerilrin Moskvaya hcumunun balancnda 8-ci qvardiya diviziyasnn 1075-ci alaynn 1-ci rotasnn avtomatlar Malik Qabdullinin rhbrliyi altnda Ruza ay , 1941, 18 57 . : , 1966, 624 ., .229-244 58 . 2- . 2-.

: , 1966, 732 ., .501-503 sahillrini l keirdi. Gn rzind faistlr fasilsiz olaraq hmin sahilboyu razilr hcum yk itkilr bahasna rotan mhasiry nail oldular. Rota komandiri hlak oldu. Rotann idariliyini l alan Malik lin onu mhasirdn raraq dmn ar zrb endirmy mvffq oldu.



Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |   ...   | 12 |
 >>  - , , .


:

ERT Country Report Series: 3 , 2013 (The Equal Rights Trust) , . ...

X IX Anniversary International forum Optical Systems and Technologies OFFICIAL CATALOGUE X IX Anniversary International forum Optical Systems and Technologies Organized by: : The Ministry of Industry and Trade of the Russian Federation OJSC Shvabe...

A/HRC/WG.6/21/KIR/1 Distr.: General 4 November 2014 Russian Original: English 1930 2015 , 5 16/21 * * , . ...

Vdecko vydavatelsk centrum Sociosfra-CZ State University named after Shakarim Semey City Penza State Technological University Tashkent Islamic University Faculty of philosophy, Saratov State University named after N. G. Chernyshevskiy RELIGION SCIENCE SOCIETY: PROBLEMS AND PROSPECTS OF INTERACTION Materials of the IV international scientific conference on November 12, 2014 Prague Religion science society: problems and prospects of interaction : materials of the IV international...

: ru.tiens.com : (495) 660 17 17 2015 : ! ! -, , , . 1999 ( ). ...

, 2015-2018 1. , , ,...

ISBN 9785990632561 : ۻ II- IV , 2015 II- : ۻ , . , 21 2015 . IV : .. , 2015 06.063:0 94.3 75 : []: II- ...

5 www.resobr.ru II 2010 ! II 2010 : ...

( ) ( ) , 21, , -4, 127994 .: 8 (495) 606-00-60, : 8 (495) 606-18-76 - 12-9175 12 2014 . 4 2015 . -12-571 01/06425 14.04.2015 -2043907 1 2014 419- ...

5 . 5 31 2.1 9 2.2 11 .. 2.3 15 3.1 18 3.2 19 ...

9.11.2008 - . Ż 1 2000 . 2 , 77-7987 14 2001 : : , , : 119180, . , . . , . 7/10,...

. 2 : / -; -; 2009 ISBN 978-5-17-059662-1, 978-5-9725-1532-5 ! , . . , ( ), ...

I 12 29 2014. . 1-12/2 , ...

- ENES. , 2014 . ...

û - ( ) .. .. , .. - 2013-2015 4 1 6 1.1 ...

. , . , . , ...

08.09.2015 . 535- I () 2015 2016 , , 18 2013 1252 ...

5718-003-37854292-201 1 , ǻ, -, - 2 3 Ĩ 4/12 4 2012 . 4 Ĩ 4 2012 . ,...

A/AC.105/1058/Add.1 Distr.: General 25 November 2013 Russian Original: English and Spanish : - . I. , -...........................................

291.823.2 .. , .. , .. ; , . .. : ; ; ; ; ; ; ....







 
<<     |    
2016 www.nauka.x-pdf.ru - - , ,

, .
, , , , 1-2 .